SÜRGÜCÜ MAHMUT GÜLER EVİ

Mahmut Güler Evi, Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. Yapı, eğimli, dikdörtgen bir alanda ana kaya üzerinde, kuzey-güney doğrultusunda konumlanmaktadır. Avlulu, eyvanlı plan düzenine sahip olan yapı, tek katlıdır. Kesme ve düzgün kesme taştan yığma tekniğiyle inşa edilmiştir. Yapının avlusu, ahır olarak kullanılmaktadır. Doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen planlı bir eyvan ve kuzey ile güneyinde şekillenen mekânlardan oluşan yapıya eyvanın doğusunda bulunan basık kemerli dikdörtgen formlu bir açıklıktan geçiş yapılmaktadır. Eyvanda çeşitli formda nişler yer almaktadır. Eyvanın kuzeydoğusunda, basık kemerli dikdörtgen formlu açıklıktan, doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen planlı üzeri çapraz tonozlu bir mekâna geçilmektedir. Bu mekânda, çeşitli formlarda yüklük, nişler ve düz lentolu dikdörtgen formlu pencere açıklıkları bulunmaktadır. Bu mekânda, sonradan briket duvar örülerek mekân, hol ve yaşam alanı olarak ikiye ayrılmıştır. Mekânın doğu duvarına niş açılarak farklı bir mekân eklenmiştir. Bu eklenen düz ahşap lento ile geçişin sağlandığı mekân, banyo olarak kullanılmaktadır. Eyvanın güneydoğusunda, basık kemerli dikdörtgen formlu açıklıktan doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen formlu üzeri çapraz tonozlu bir mekâna geçilmektedir. Bu mekânda çeşitli formlarda yüklük, nişler ve dikdörtgen formlu ve düz lentolu pencereler bulunmaktadır. Pencerelerin üzerinde çeşitli formlarda tepe pencereler yer almaktadır. Bu mekân, sonradan briket duvar örülerek bir hol ve yaşam mekânına dönüştürülmüştür. Hol bölümünde, belli bir yükseklikte ahşap kirişler ile ara kat oluşturulmuştur. Yapı, düzgün olmayan bir zemine oturtulduğundan eyvanın batısından avluya merdiven ile ulaşılmaktadır. Dikdörtgen planlı avluya, kuzeyde bulunan dikdörtgen formlu düz lentolu açıklıktan giriş sağlanmaktadır. Yapı cepheleri, sade olmakla birlikte batıya bakan cephe yaşmaklı kemerli niş içerisine yerleştirilmiş dikdörtgen formlu pencere ve tepe pencereleri ile eyvanın batı açıklığı bulunmaktadır.

İç mekânın duvar ve tonoz yüzeylerine çimento esaslı sıva ve boya uygulanmıştır. Sıva ve boyalarda yoğun derecede renk bozulmaları, çiçeklenme, dökülme, çatlaklar ve rutubetlenme görülmektedir. Yapının dış cephesindeki derzlerde boşalmalar, renk bozulma çiçeklenme, dökülme, çatlaklar ve rutubetlenme görülmektedir. Yapının dış cephesindeki derzlerde boşalmalar, renk bozulmaları, yosunlaşmalar ve biyolojik oluşumlar tespit edilmiştir.

SÜRGÜCÜ PİR İSA ZİYARETİ

Pir İsa Ziyareti, Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıktaki Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. Hicaz’a giden Hacı Abdullah Bey rüyasında Sürgücülü Piri İsa’yı görmüştür. Hacı Abdullah Bey, Hac vazifesini yerine getirdikten sonra 1823 yılında Pir İsa için bir kubbe ve mescit yaptırmıştır. Hz Ebubekir’in soyundan gelen Pir İsa, Dört Halife Dönemi’nden sonra Sürgücü’ye göç etmiştir. Pir İsa, Sürgücü halkı tarafından saygı duyulan bir âlimdir (1). Dikdörtgen planlı bir alana oturtulan ziyaret, türbe, mescit ve avludan oluşmaktadır. Kesme taştan inşa edilen yapının, ortasında bulunan çapraz tonozlu eyvanın batısında 0,73m genişliğinde 1,11m derinliğinde ve 1,66m yüksekliğindeki açıklıktan türbe alanına geçilmektedir. Türbe, doğu-batı yönünde 3,60m, kuzey-güney yönünde 10,20m ölçülerinde ve dikdörtgen planlıdır. Beşik tonozlu ve üzeri düz dam şeklinde yapılan türbede, Pir İsa ve oğullarına ait olmak üzere toplamda 3 adet mezar bulunmaktadır. Türbenin güneyinde 0,67m genişliğinde 0,53m derinliğinde 1,33m yüksekliğinde mihrap yer almaktadır. Türbe alanında dikdörtgen formlu mazgal pencere açıklıkları bulunmaktadır. Eyvanın doğusunda, 0,66m genişliğinde, 1,15m derinliğinde ve 1,40m yüksekliğindeki açıklıktan mescide geçilmektedir. Kare planlı mescit, 2,70x2,70m ölçülerindedir. Mescidin güneyinde, 0,38m genişliğinde, 0,45m derinliğinde ve 0,67m yükseklinde küçük mihrap nişi yer almaktadır. Mescidin üzeri kubbe ile kapatılmış olup, kubbeye geçişlerde tromplardan yararlanmıştır. Ziyaret alanının güneyinde, doğu-batı doğrultusunda 7,75m, kuzey-güney doğrultusunda 7,85m ölçülerimdeki kare planlı avlu bulunmaktadır. Girişi batı yönünde yer alan avluda, 2 adet mezar ve depo bulunmaktadır. Üst örtünün döşeme kısmında betonarme malzeme kullanılmıştır. Ayrıca avlunun üst örtüsünün bir bölümü , metal trapes saç ile kapatılmıştır. Avluda yer alan depo, sonradan betonarmeden inşa edilmiştir. Yakın zamanda restorasyon geçiren yapının iç mekân, eyvan ve dış cephe yüzeylerine çimento esaslı sıva ile boya uygulanmıştır. Sıva ve boyalarda kısmı çatlaklar ile rutubetlenmeler görülmektedir.

SÜRGÜCÜ MAHALLESİ ESKİ CAMİİ

 Sürgücü Mahallesi Eski Camii, Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. Dikdörtgen bir alana oturtulan caminin inşasında, kesme taş kullanılmıştır. Avluya geçiş sağlayan girişin üzerinde 1241 tarihi yazılmaktadır. Caminin kuzeyinde, çapraz tonozlu üç bölümlü son cemaat mahallinde, 1,0m derinliğinde 0,91m genişliğinde ve 1,90m yüksekliğinde yarım daire kemerli açıklıktan, harim mekânına geçilmektedir. Harim mekânı, doğu-batı yönünde 13,50m, kuzey güney yönünde 7,33m ölçülerinde ve enine dikdörtgen planlıdır. Yarım daire kemerler ile iki sahına ayrılan harim mekânının güneyinde, genişliği 0,95m, derinliği 1,10m ve yüksekliği 2,0m olan mihrap nişi yer almaktadır. Mihrap nişinin batısında, taştan yapılmış minber bulunmaktadır. Harim mekânında, dikdörtgen formlu pencere açıklıkları ve nişler mevcuttur. İçten beşik ve çapraz tonozlu olan cami; dıştan düz dam üst örtüye sahiptir. Caminin kuzeyinde, 16,30m (doğu-batı)x7,65m (kuzey-güney) ölçülerinde dikdörtgen planlı avlu bulunmaktadır. Batısında giriş açıklığı bulunan avlunun kuzeydoğusunda, hela ve abdesthane yer almaktadır. Bunların dışında yine avlunun kuzeydoğusunda, revakın ise doğusunda, dikdörtgen planlı üzeri düz dam şeklinde yapılmış öğrenci odası olduğu düşünülen mekân yer almaktadır. Avlunun güneybatısında, kare kaide üzerinde yükselen silindirik gövdeli minare, tek şerefeli olup üzeri külah ile kapatılmıştır.

Harim mekânındaki duvar ile tonoz yüzeylerine ve son cemaat mahalline çimento esaslı sıva ve boya uygulanmıştır. Mihrap nişinin ve harim mekânının duvar yüzeyleri belli bir seviyeye kadar seramik kaplanmıştır. Boyada çatlak, kabarma ve dökülmeler mevcuttur. Avlunun duvar yüzeylerinde, rutubetlenme ve yosunlaşma görülmektedir. Yapıda, abdest alma yeri ve hela, betonarme olarak sonradan yapılmıştır. Ayrıca yapının dış cephesinde, çimento esaslı harç ile sonradan kapatılmış kısımlar mevcuttur.

SÜRGÜCÜ MAHALLESİ ÇAMAŞIRHANE

Sürgücü Mahallesi Çamaşırhanesi, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. İnşa kitabesi olmayan çamaşırhane, Savur merkezde bulunan Hacı Abdullah Bey Çamaşırhanesi (19. yy’ın ikinci yarısı) ve Başkavak (Ahmedi) Köyü Çamaşırhanesi ile plan ve malzeme tekniği açısından benzerlik göstermektedir. Bundan hareketle, çamaşırhanenin, 19. yy’ın ikinci yarısında Hacı Abdullah Bey’in kızı Ahmet Ağa’nın eşi Şerife Hanım tarafından yaptırıldığı düşünülmektedir (1). Dikdörtgen bir alana oturtulan çamaşırhanenin yapımında, kesme taş ve moloz taş kullanılmıştır. Üst örtüsü tamamen yıkılan çamaşırhaneye, güneyde yer alan 0,87m genişliğinde, 0,90m derinliğinde ve 1,90m yüksekliğindeki açıklıktan geçilmektedir. Çamaşırhane içten, kuzey- güney yönünde 3,50m, doğu-batı yönünde 9,40m ölçülerinde ve dikdörtgen planlıdır. Yapının ortasında, doğu-batı yönünde uzanan 9,40m uzunluğunda ve 0,50m genişliğinde su arkı geçmektedir. Çamaşırhanenin iç mekânında pencere açıklıkları, dikdörtgen formlu nişler ve çeşitli amaçlar için kullanılan sivri kemer formlu ocak nişleri bulunmaktadır. Üst örtüsü tamamen yıkılan çamaşırhanenin, düz dam şeklinde yapıldığı düşünülmektedir. Çamaşırhanenin atık suyu, yapının batı cephesinde bulunan ark ile dereye ulaşmaktadır.

Çeşmenin bazı bölümlerinde malzeme kayıpları mevcuttur. Restorasyon çalışmaları ile bazı taşların üzeri ve derzler harç ile kapatılmıştır. Yapıda, derz boşalmaları, aşınmalar, biyolojik bozulmalar ve beşeri kaynaklı kirlenmeler mevcuttur.

SÜRGÜCÜ İSA AĞA SU DEĞİRMENİ (AŞÊ İSO)

İsa Su Değirmeni (Aşê İso), Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde, Ahmet Ağa Köprüsü’nün güneyinde yer almaktadır. İnşa kitabesi olmayan değirmenin ne zaman ve kim tarafından yapıldığı bilinmemektedir. İ. Yıldız tarafından Pir İsa Değirmeni olarak da adlandırılan değirmen, Savur Emiri Hacı Abdullah Bey tarafından 19.yy’da inşa edilmiş olan bölgedeki Pir İsa Türbesi ile çağdaş olmalıdır. Yöredeki halk, değirmenin Pir İsa’nın anısına Hacı Abdullah Bey tarafından inşa edildiğini söylemektedir. Plan özelliği, inşa tekniği, kullanılan malzeme ve yöre halkının verdiği bilgilerden hareketle değirmenin, 18.-19. yy’da inşa edildiği düşünülmektedir (1). Günümüzde harabe durumda olan, üst örtüsü büyük oranda yıkılan değirmenin iki mekânı ana kayaya oyularak elde edilmiş, diğer mekânlar ise kesme taş ve moloz taştan inşa edilmiştir. “U” planlı olan değirmen, üç mekân, su haznesi ve su oluğundan oluşmaktadır. İçten çapraz tonoz ve beşik tonozlu olan değirmen; dıştan üzeri düz dam şeklinde yapılmıştır.

Güneyde bulunan sivri kemerli eyvanın kuzeyinde yer alan, 1,55m genişliğinde, 1,60m derinliğinde ve 1,80m yüksekliğindeki açıklıktan değirmene geçilmektedir. Bu açıklığın dışında değirmenin üzerinde bulunan merdiven ile de öğütme mekânına inilmektedir. Öğütme mekânı, doğu-batı yönünde 4,0m, kuzey-güney yönünde 8,0m ölçülerinde olup dikdörtgen planlıdır. Öğütme mekânında büyük oranda tahrip olmuş ve günümüze sadece öğütme taşının gelebildiği öğütme haznesi bulunmaktadır. Çapraz tonozlu öğütme mekânının güneyinde ve kuzeyinde kayaya oyularak elde edilen dikdörtgen planlı mekânların depo veya hayvanlar için kullanıldığı düşünülmektedir. Öğütme haznesindeki mekanizmayı çalıştıran su, doğuda bulunan yuvarlak kemerli tahliye açıklığından dere ile birleşmektedir.

Öğütme mekânının kuzeybatısında kayaya oyularak yapılmış ince ve dar bir koridor bulunmaktadır. Öğütme mekânı ve etrafında yer alan kayaya oyularak elde edilmiş mekânlarda, mazgal pencere açıklıkları, yuvarlak kemerli nişler ve ocak nişleri yer almaktadır. Bunlarında dışında kayaya oyularak elde edilen mekânlarda kandil nişleri de bulunmaktadır. Öğütme mekânının batısında, ağız çapı 2,20m, ortalama derinliği ise 3,0m olan su haznesi bulunmaktadır. Su haznesine batıda bulunan 8,0m uzunluğunda ve 1,0m genişliğindeki oluktan su taşınmaktadır.

Yoğun tahribata maruz kalan değirmende bazı bölümler yıkılmıştır. Beşeri ve doğal etmenler sebebiyle kirlenmeler, parça kopmaları, biyolojik bozulmalar, küflenme ve tuzlanma görülmektedir.

SÜRGÜCÜ HEZNİYE SU DEĞİRMENİ (AŞÊ HIZNİYE)

Hezniye Su Değirmeni (Aşê Hızniye), Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıktaki Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. Değirmen, Sürgücü Mahallesi’nin 1,3km batısında, Seyhan Çayı’nın doğu yakasında yer almaktadır. İnşa kitabesi olmayan değirmenin ne zaman ve kim tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Savur’da inşa edilen eserlerin çoğunluğunun Savur Emiri Hacı Abdullah Bey Dönemi’nde (Ö.T. 1880) inşa edilmesinin yanı sıra; plan, inşa tekniği ve yapı malzemesi ile değirmenin 18.-19. yy’da yapıldığı düşünülmektedir (1). Ana kaya üzerine kesme ve moloz taştan inşa edilen yapı, iki mekân, iki su haznesi ve iki su oluğundan oluşmaktadır. İçten beşik ve çapraz tonozlu olan değirmen; dıştan üzeri düz dam şeklinde yapılmıştır. Değirmene kuzeyde bulunan, genişliği 1,55m, derinliği 1,37m ve yüksekliği ise 2,10m ölçülerindeki yuvarlak kemerli açıklıktan geçilmektedir.

Büyük oranda tahrip olan dikdörtgen planlı öğütme mekânı, doğu-batı yönünde 9,60m, kuzey-güney yönünde 5,25m ölçülerindedir. Mekânda 2 adet öğütme haznesinin izlerine rastlanmıştır. Öğütme mekânının doğusunda, doğu-batı doğrultusunda 6,0m, kuzey-güney doğrultusunda 5,36m ölçülerine sahip dikdörtgen planlı bir mekân bulunmaktadır. Bu mekânın depo veya hayvanlar için kullanıldığı düşünülmektedir. Öğütme mekânının altında mekanizmayı çalıştıran su, kuzeyde bulunan yuvarlak kemerli tahliye açıklığından dışarı akmaktadır. Bu açıklıklar günümüzde moloz yığını ile kapatılmıştır. Öğütme mekânında ve doğusundaki mekânda, mazgal pencere açıklıkları ve yuvarlak kemerli nişler bulunmaktadır.

Öğütme mekânının güneyinde, 2 adet su haznesi bulunmaktadır. Doğudaki su haznesi tamamen tahrip olmuş iken; batıda bulunan su haznesi, 1,80m çapında, korunan derinliği ise 2,80m ölçülerindedir. Su haznelerinin güneyinde bulunan su olukları, büyük oranda tahrip olmuştur.

Duvar ve tonoz yüzeylerinde yoğun derecede küflenme, çatlaklar, parça kopmaları ve renk bozulması, cephede ise yüzey kirlenmesi ve derz boşalmaları gözlemlenmiştir.

Kaynak:

Yıldız, İ,. Mardin’deki Su Mimarisi, Doktora Tezi (Yayınlanmamış), Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Van, 2008,

SÜRGÜCÜ AHMET AĞA KÖPRÜSÜ

Ahmet Ağa Köprüsü, Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü Mahallesi’nde yer almaktadır. İnşa kitabesi bulunmayan köprünün ne zaman inşa edildiği bilinmemek ile beraber yöre halkı, Ahmet Ağa tarafından yapıldığını söylenmektedir. Yolun düz olduğu köprüler grubuna giren yapı trafiğe açık bir şekilde kullanılmaktadır. Yapı, doğu-batı 63,40m uzunluğunda, 5,10m genişliğindedir. Yöre halkı tarafından Çemé Awina olarak adlandırılan çayın üzerine inşa edilen köprü, beş gözden oluşmaktadır. Köprünün güneyinde 3 adet sel yaran bulunmaktadır. Köprü, kesme, düzgün kesme ve moloz taştan inşa edilmiştir. Yakın zamanda restorasyon gören köprüdeki taşlar temizlenmiş ve derz araları doldurulmuştur. İç tonoz yüzeyleri sıva ile örtülmüştür. Taşlarda kararmalar, aşınmalar, rutubetlenme ve yer yer parça kopmaları mevcuttur.

SÜRGÜCÜ AHMET AĞA YAZLIK EVİ

Ahmet Ağa Yazlık Evi, Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. Eğimli ve dörtgen bir alana, doğu batı doğrultusunda konumlanmıştır. Yapı, kesme ve düzgün kesme taştan yığma tekniğiyle inşa edilmiştir. Revaklı ve tek katlıdır. Yapının doğu, batı ve kuzey yönünde revaklı 3 adet girişi bulunmaktadır. Kuzeydeki revak ana giriş olarak planlanmış olup, günümüzde üst örtüsü yıkılmış ve üzeri betonarme düz dam şeklinde yapılmıştır. Bu giriş günümüzde kapatılmış ve kullanılmamaktadır. Günümüzde yapının ana girişi basamaklarla ulaşılan doğuda bulunan dikdörtgen planlı, üzeri çapraz tonozlu revaktan, üzeri üç kemerli bir niş içine alınan yuvarlak kemerli dik dörtgen formlu açıklıktan sağlanmaktadır. Açıklığın etrafında üzerinde geometrik ve damla motifi bulunan sütunceler bulunmaktadır. Bu açıklıktan dikdörtgen planlı, üzeri beşik tonozlu bir hole ve bu holün kuzey ve güneyinde bulunan mekân ve batısında bulunan hole geçilmektedir. Kuzey ve güneyinde bulunan mekânlar, yuvarlak kemerli, dikdörtgen formlu açıklıktan girilen dikdörtgen planlı ve üzeri beşik tonozludur. Bu mekânlarda, çeşitli formlarda nişler ve pencere açıklıları, mevcuttur. Bu holün kuzeyinde, taş basamaklar ile dama çıkılan bir merdiven bulunmaktadır. Giriş holünün batısında bulunan düz lentolu, dikdörtgen formlu açıklıktan geçilen hol, yapının ana holü olup bu holün doğu ve batısı birbirinin simetriği olarak planlanmıştır. Ana holün doğusunda bulunan mekânlar, günümüzde yaşam alanı, mutfak, kiler, lavabo vb. işlevde kullanılmakta iken, ana holün batısında bulunan mekânlar günümüzde ahır, odunluk, depo işlevlerinde kullanılmaktadır. Yapının dış cephesine bakan pencere açıklıkları düz lentolu, dikdörtgen formda olup üzerinde yuvarlak kemerli sağır nişler yer almaktadır.

İç mekânlardaki duvar ve tonoz yüzeyleri boyanmıştır. Boyalarda derin çatlaklar, dökülmeler ve rutubetlenme saptanmıştır. Yapının dış cephe duvarlarındaki taşlarda renk bozulması, aşınmalar ve derz boşalmaları mevcuttur. Günümüzde yer yer çimento esaslı harç ile doldurulan derz ve taş yüzeyleri görülmektedir. Yapının teras döşemesi sonradan betonarme düz dam şeklinde yapılmıştır.

SÜRGÜCÜ AHMET AĞA KONAĞI (ATİLLA ŞEMİN EVİ)

Ahmet Ağa Konağı (Atilla Şemin Evi), Mardin ili, Savur ilçesine 15km uzaklıkta bulunan Sürgücü (Ewina) Mahallesi’nde yer almaktadır. Günümüzde Atilla Şemin tarafından kullanılan yapı, eğimli dikdörtgen bir alanda kuzey-güney doğrultusunda konumlanmaktadır. Kesme ve düzgün kesme taştan yığma tekniğiyle inşa edilen yapı 3 katlıdır. Yapıya güney ve güneydoğu cephelerinde bulunan iki açıklıktan geçiş sağlanmaktadır. Yapıya, Zemin Kat’taki betonarme, düz lentolu, dikdörtgen formlu açıklıktan geçilmektedir. Zemin Kat, dikdörtgen planlı bir avlu ve doğusunda bulunan bir mekândan oluşmaktadır. Avlunun bir bölümünde, önceden kapalı olduğu anlaşılan ve günümüzde üzeri yıkılmış açık bir mekân kalıntısı görülmektedir. Bu mekânda çeşitli formlarda nişler ve mazgal pencereler yer almaktadır.

Avlunun doğusunda ise basık kemerli, dikdörtgen formlu aralıktan girilen ve günümüzde ahır olarak kullanılan dikdörtgen planlı üzeri çapraz tonozlu bir mekân görülmektedir. Zemin Kat’ta, güneyde bulunan bir merdiven ile 1. Kat’ın eyvanlı avlusuna çıkılmaktadır. 1. Kat’a diğer bir giriş, güneydoğu cephesinde beşik kemerli, dikdörtgen formlu, üzerinde kitabesi olan açıklıktan sağlanmaktadır. Bu giriş açıklığından, dikdörtgen planlı, üzeri çapraz tonozlu bir hole geçilmektedir.

Holün doğusunda, beşik kemerli, dikdörtgen formlu açıklıktan geçilen bir mekân ve çeşitli formlarda nişler yer almaktadır. Kuzeybatısında ise iki basamakla çıkılan, beşik kemerli, dikdörtgen formlu açıklıktan üzeri beşik tonozlu ve dikdörtgen planlı bir koridora geçiş sağlanmaktadır. Bu koridor ile 1. Kat’taki revaklı avluya ulaşılmaktadır. 1. Kat, üzeri çapraz tonozlu, dikdörtgen planlı eyvan ve etrafında şekillenen mekânlardan oluşmaktadır. Bu mekânlara üzerinde kabaltı bulunan beşik kemerli dikdörtgen formlu açıklıktan girilmektedir. Dikdörtgen planlı ve çapraz tonozlu olan mekânlarda çeşitli formlarda niş, mazgal pencere ve pencere açıklıklarına yer verilmiştir. Koridorun güneydoğusunda, beşik kemerli dikdörtgen formlu açıklıktan geçilen ve 2. Kat’a geçiş sağlayan bir merdiven bulunmaktadır.

2. Kat, “L” planlı bir teras ve etrafında şekillenen mekânlardan oluşmaktadır.

Terasın kuzeyinde üzerinde tepe penceresi bulunan düz lentolu, dikdörtgen formlu bir açıklıktan dikdörtgen planlı ve üzeri düz damlı bir eyvana geçiş yapılmaktadır. Bu eyvanda çeşitli formlarda yüklük, niş ve pencere açıklıkları bulunmaktadır. Eyvanın batısında, üç dilimli bir niş içerisine oturtulan beşik kemerli, dikdörtgen formlu açıklıktan dikdörtgen planlı mekâna geçilmektedir. Açıklığın iki tarafında sütunceler yer almaktadır. Bu mekân dikdörtgen planlı, üzeri betonarme düz damlı olup çeşitli formlarda niş yüklük ve pencere açıklıkları mevcuttur. Pencere açıklıkları üzerinde tepe pencereleri görülmektedir. Bu mekânlar günümüzde mutfak, kiler vb. gibi işlevlerde kullanılmaktadır. Terasın doğusunda sivri kemerli, dikdörtgen planlı üzeri çapraz tonozlu bir eyvan ile bu eyvanın kuzey ve güneyinde şekillenen mekânlar yer almaktadır. Bu mekânlar dikdörtgen planlı üzeri çapraz tonozlu olup çeşitli formlarda niş, yüklük ve pencere açıklığı bulunmaktadır. Terasın kuzeydoğusunda, beşik kemerli, dikdörtgen formlu aralıktan basamaklarla ulaşılan, dikdörtgen planlı ve üzeri beşik tonozlu bir mekâna geçiş söz konusudur. Abbara üzerinde yer alan bu mekândan dama çıkılmaktadır.

Avlunun güneyinde sonradan eklenmiş hela mevcuttur. Yapının dış cephesindeki pencere açıklıkları üzerinde bitkisel ve geometrik motiflerin bulunduğu bordürler ile sınırlandırılmıştır. Güneydoğu giriş kapısı üzerinde kitabe yer almaktadır.

Yapının iç mekân duvarları boyanmıştır. Boyada rutubetlenme, dökülme ve kabarmalar mevcuttur. Yapının bazı bölümlerinde muhdes ekler kullanılmıştır.

Yapının dış cephesindeki taşlarda renk bozulmaları, aşınmalar, yer yer çimento esaslı şap ile doldurulan derzler, yosunlaşmalar ve boşalmalar mevcuttur.

Adile Sultan dan Adile AYAZ a

 

2. Mahmut Kızı Adile Sultan

İstanbul’un her karış toprağına hayırla yad edilecek eserler bırakan Osmanlı sultanları, Dudullu’ya da bir eser bıraktı. II.Mahmud’un kızı Adile Sultan, 1886 yılında bir hayır çeşmesi yaptırdı. Dudullu merkezde bulunan Adile Sultan Çeşmesi’nin suyu kesik olsa da üzeri namazgah olarak kullanılıyor.

ADİLE SULTANDAN ADİLE AYAZ A

2. MAHMUT kızı ADİLE SULTAN (1826 - 1899)

1. ADİLE: ŞEMDİN Ağa nın kızı ve İsa Axa (İso) oğlu Ahmet Ağanın eşi ADİLE (Eda Axé) (1850 - 1890)

2. ADİLE: MUAZ Ağa kızı ADİLE (1900 - 1920)

(Not: Yukardaki Tarihler tahminidir)

3. ADİLE: Kadir ŞEN kızı ADİLE ŞEN (Doğumu 1932 -  Vefatı 1998)

4. ADİLE: Mehmet Nimet AYAZ kızı  ADİLE AYAZ  Doğumu 1999

2. Mahmut kızı Adile Sultan 1800 lı yıllarda yaşamıştır. Aynı yıllarda Kürdistan eyaletinin  Mardin sancağında  söz sahibi olan Sürgücü aşiretinin liderlerinden  Şemdin Ağa yazılı kaynaklarda ise Şemseddin ağanın bir kızı olur ve onun adını ADİLE ( ADO) koyar. Çünkü o zamanlarda ağalar çocuklarına padişah çocuklarının ismini koyarlar.  Köyde ona Eda Axé derler. Eda Axé  Menci Axanın kız kardeşidir. Ve Ehmedé İso ile evlenir. Menci Axa Muaz dedemin eşi Hatice ve Ahmet axanın 1. dedesidir.

Edoya ya gelince: İlk Edo dan (Ada Axé) sonra bildiğimiz annemin Halası Edo güya birisini seviyor diye rivayete göre  Kado dedem azmettirmiş Miadın babası Hemıko ise Edo çamaşır yıkarken tüfeği çekip öldürmüş. Edonun  Son sözü ise gülerek  "Hemıko ma té mın bıkuji?" imiş. (Mehmet beni öldürecekmisin?)

Eda Axé nin dedesi Zor Mustafa Axa dır. Zor Mustafa Axa Fendi Axa nın kardeşidir. İkisi Hasan Axanin oğludur. Zor Mustafa Axa ve Fendi Axa o zaman sancak olan  Mardin yönetiminde diğer aşiretler ile hep rekabet etmiştir. Fendi Axa dayışi  aşiretinden olan Mardin Sancak beyini 6 ay Mardin kalesinde muhasara altına almıştır. Musuldan osmanli Ordusu yardima koşmuştur. Fendi Axa kaleyi yıkmış. Yiğeni Temır axa yaralanmış 3 gün sonra da  ölmüştür.

Fendi Axa Tizyan köyünde Musuldan gelen 10.000 kişilik Osmanlı ordusunu yenip silah ve atlarına el koymuştur.

Allah hepsine  rahmet eylesin

Bu arada daha iyi anlamanız için EDA AXÉ VE AXALARIN ŞECERE krokisini buraya  buraya alıyorum.

MNA